Gleba i zarządzanie glebą
W produkcji ekologicznej żyzność i aktywność biologiczna gleby utrzymywana jest przede wszystkim poprzez stosowanie nawozów organicznych i naturalnych minerałów, płodozmian, uprawę roślin okrywowych i strukturotwórczych oraz stosowanie mechanicznych metod uprawy. Użycie syntetycznych nawozów mineralnych jest zabronione.
Płodozmian — następstwo różnych gatunków roślin uprawianych na tym samym polu w kolejnych sezonach — stanowi podstawę zarządzania glebą w gospodarstwach ekologicznych. Właściwie zaplanowany płodozmian ogranicza presję szkodników i chorób, poprawia strukturę gleby i ułatwia naturalne zarządzanie składnikami odżywczymi.
Dozwolone nawozy organiczne
- Obornik Tak (po kompostowaniu)
- Gnojowica Tak (z ograniczeniami)
- Kompost Tak
- Mączka kostna i rybna Tak (warunkowo)
- Syntetyczne nawozy mineralne Zabronione
Nasiona i materiał siewny
Producenci ekologiczni zobowiązani są do stosowania nasion i materiału rozmnożeniowego z produkcji ekologicznej. W Polsce i całej UE prowadzone są bazy danych ekologicznego materiału siewnego — w Polsce jest to system prowadzony przez Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych (COBORU) w ramach platformy unijnej.
Jeżeli odpowiedni ekologiczny materiał siewny danej odmiany nie jest dostępny, producent może uzyskać odstępstwo zezwalające na użycie konwencjonalnego materiału niepoddanego chemicznej zaprawie. Odstępstwo wydaje właściwy organ krajowy — w Polsce IJHARS — po weryfikacji dostępności ekologicznej alternatywy w bazie danych.
Ochrona roślin
W produkcji ekologicznej stosowanie syntetycznych pestycydów jest zabronione. Ochrona roślin opiera się na metodach zapobiegawczych: odpornych odmianach, właściwym płodozmianie, agrotechnice ograniczającej presję chorób i szkodników oraz biologicznych metodach ochrony.
W przypadkach uzasadnionych koniecznością ochrony upraw dopuszczone jest stosowanie środków wymienionych w załączniku I do rozporządzenia (UE) 2021/1165. Lista ta obejmuje wybrane substancje naturalne, takie jak siarka, miedź (z ograniczoną dawką roczną), piretrum naturalne i inne, każdorazowo wymagające oceny wpływu na środowisko i spełnienia warunków stosowania.
Dopuszczalne środki ochrony roślin w produkcji ekologicznej
- Siarka — ochrona przed chorobami grzybowymi
- Miedź (jako wodorotlenek lub tlenochlorek) — do 4 kg Cu/ha/rok
- Spinosad — insektycyd biologiczny
- Piretrum — z naturalnych chryzantem
- Preparaty mikrobiologiczne (Bacillus thuringiensis i inne)
- Feromony — do monitorowania i dezorientacji szkodników
Wymagania dotyczące chowu zwierząt
Producenci zajmujący się ekologicznym chowem zwierząt zobowiązani są do spełnienia wymogów w zakresie dobrostanu, żywienia i zarządzania stadem. Zwierzęta muszą mieć dostęp do otwartych wybiegów lub pastwisk, w zależności od gatunku. Stosowanie syntetycznych antybiotyków profilaktycznie jest zabronione — dopuszczalne jest jedynie leczenie chorego zwierzęcia i tylko jeśli brakuje skutecznych środków naturalnych.
Żywienie zwierząt opiera się wyłącznie na paszach ekologicznych, z preferencją dla pasz własnych lub z regionu. Udział pasz konwencjonalnych jest ograniczony przepisami — docelowo do zera.
Dokumentacja i ewidencja
Producent ekologiczny zobowiązany jest do prowadzenia szczegółowej ewidencji produkcji. Dokumentacja musi obejmować: dane o powierzchni użytków, stosowane środki produkcji z fakturami zakupu, wyniki analiz gleby, ewidencję zbioru i sprzedaży, a w przypadku hodowców — dokumentację leczenia zwierząt i obrotu stadem.
Ewidencja jest podstawą weryfikacji podczas inspekcji przeprowadzanej przez jednostkę certyfikującą. Brak kompletnej dokumentacji może skutkować zawieszeniem certyfikacji.
Wymagania dla przetwórców ekologicznych
Przetwórcy żywności ekologicznej zobowiązani są do zapewnienia fizycznego oddzielenia produktów ekologicznych od konwencjonalnych na wszystkich etapach przetwarzania, magazynowania i pakowania. Stosowanie syntetycznych dodatków do żywności, aromatów, enzymów, rozpuszczalników i substancji pomocniczych jest ściśle regulowane — dozwolone są jedynie substancje wymienione w załączniku do rozporządzenia (UE) 2018/848.
Źródła i podstawy prawne
- Rozporządzenie (UE) 2018/848 — Załączniki I i II (dozwolone substancje)
- Rozporządzenie wykonawcze (UE) 2021/1165
- IJHARS — wymagania dla producentów ekologicznych
- Komisja Europejska — zasady produkcji ekologicznej
- IFOAM — międzynarodowe standardy ekologiczne