Procedury certyfikacji ekologicznej w Polsce — krok po kroku

Wybór jednostki certyfikującej

Pierwszym krokiem jest wybór jednostki certyfikującej upoważnionej przez Inspekcję Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych (IJHARS). Aktualny wykaz jednostek dostępny jest na stronie IJHARS. Na dzień aktualizacji niniejszego artykułu w Polsce działało kilkanaście takich jednostek, w tym między innymi Cobico, Ekogwarancja PTRE, PNG i inne.

Każda z jednostek certyfikujących może stosować nieco odmienne procedury administracyjne, jednak zakres merytoryczny inspekcji i wymagania są jednolite — wynikają z przepisów unijnych i krajowych.

Zgłoszenie i umowa z jednostką certyfikującą

Po wyborze jednostki certyfikującej producent składa pisemne zgłoszenie zawierające informacje o prowadzonej działalności: powierzchni gruntów, rodzajach upraw, metodach produkcji, stosowanych środkach ochrony roślin i nawożenia. Jednostka certyfikująca zawiera z producentem umowę określającą zakres certyfikacji, częstotliwość kontroli i opłaty.

Okres konwersji

Przed uzyskaniem prawa do znakowania produktów jako ekologiczne, producent jest zobowiązany do przejścia przez okres konwersji. W przypadku gruntów ornych i trwałych użytków zielonych wynosi on co najmniej dwa lata przed zbiorem. Dla upraw wieloletnich (sady, winnice) — trzy lata przed pierwszym zbiorem produktów ekologicznych.

Podczas okresu konwersji producent stosuje metody ekologiczne, ale zebrane produkty nie mogą być jeszcze oznaczane Euro-Liściem. Okres konwersji może zostać skrócony w uzasadnionych przypadkach — np. gdy grunty przez długi czas leżały odłogiem lub były zarządzane metodami zbliżonymi do ekologicznych, co musi zostać udokumentowane.

Inspekcja kontrolna

Jednostka certyfikująca przeprowadza co najmniej jedną inspekcję w roku. Kontrola obejmuje wizję lokalną gruntów i budynków gospodarskich, weryfikację dokumentacji produkcyjnej, sprawdzenie stosowanych środków produkcji (nasiona, nawozy, środki ochrony roślin) oraz ocenę zgodności z planem produkcji.

Inspektorzy mogą pobierać próbki gleby, wody lub plonów do analizy laboratoryjnej. Koszty analiz pokrywa zazwyczaj producent. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości jednostka certyfikująca może podjąć decyzję o zawieszeniu lub cofnięciu certyfikatu.

Wydanie certyfikatu

Po pozytywnym zakończeniu inspekcji jednostka certyfikująca wydaje certyfikat potwierdzający zgodność produkcji z rozporządzeniem (UE) 2018/848. Certyfikat ma postać dokumentu elektronicznego lub papierowego i jest ważny przez określony czas — zazwyczaj rok, do kolejnej inspekcji.

Producent wpisywany jest do rejestru producentów ekologicznych prowadzonego przez IJHARS. Dane z rejestru są publicznie dostępne, co pozwala konsumentom i podmiotom handlowym weryfikować autentyczność certyfikacji.

Certyfikacja przetwórców i podmiotów handlowych

Certyfikacji ekologicznej podlegają nie tylko producenci rolni, ale również podmioty zajmujące się przetwórstwem, pakowaniem, importem i dystrybucją produktów ekologicznych. Procedura jest analogiczna: wybór jednostki certyfikującej, zgłoszenie, inspekcja i wydanie certyfikatu. Zakres kontroli obejmuje weryfikację surowców, oddzielenie linii produkcyjnych dla produktów ekologicznych i konwencjonalnych oraz dokumentację przepływu surowca.

Roczne odnowienie certyfikatu

Certyfikat ekologiczny musi być corocznie odnawiany. Oznacza to przeprowadzenie kolejnej inspekcji kontrolnej i weryfikację dokumentacji za miniony rok. Producenci, którzy przez kilka lat wykazywali pełną zgodność z wymogami, mogą kwalifikować się do zmniejszonej częstotliwości kontroli dodatkowych, jednak coroczna inspekcja podstawowa pozostaje obowiązkowa.

Źródła i podstawy prawne

• Rozporządzenie (UE) 2018/848 — przepisy dotyczące certyfikacji i kontroli (Rozdział V)
• Ustawa z dnia 23 czerwca 2022 r. o rolnictwie ekologicznym i produkcji ekologicznej (Dz.U. 2022 poz. 1370)
• Wykaz jednostek certyfikujących — IJHARS
• Komisja Europejska — certyfikacja ekologiczna